Peilingen & kruispeiling

Een peiling is de hoek die de verbindingslijn tussen jou en een object maakt met een referentierichting (noord). Er zijn drie soorten:

Voor het plotten op de kaart heb je altijd een WP nodig. Een KP moet eerst worden omgezet: KP → MP (via deviatie) → WP (via variatie). De omrekeningsregels zijn dezelfde als bij koersrekenen.

Met een peilkompas:

1. Houd het peilkompas voor je oog en richt het op het object
2. Lees de peiling af (KP)
3. Reken om naar WP via deviatie en variatie
4. Teken op de kaart een lijn door het object in de richting WP + 180° (de terugpeiling) — jij bevindt je ergens op die lijn

Met een kaartpasser en gradenboog:

1. Meet de peiling van het object op de kaart af
2. Dit is de WP van het object vanuit jouw positie

Vuistregel: een peiling nemen doe je snel achtereen, want het schip beweegt. Hoe langer je wacht tussen twee peilingen, hoe groter de positie-onzekerheid.

Met één peiling weet je dat je ergens op die lijn zit. Met twee peilingen op verschillende objecten snijden de lijnen elkaar — het snijpunt is jouw positie. Dit heet een kruispeiling.

Procedure:

1. Neem snel achter elkaar peilingen op twee (of drie) duidelijk herkenbare objecten
2. Reken beide KP's om naar WP
3. Teken vanuit elk object een positielijn (WP + 180°) op de kaart
4. Het snijpunt = jouw positie

Drie peilingen geven een kleine driehoek ("cocked hat"). Hoe kleiner de driehoek, hoe nauwkeuriger de positie. Gebruik de meest ongunstige hoek van de driehoek als veiligheidsmarge.

Ideale hoek tussen de peilingen: tussen 60° en 120°. Bij een hoek kleiner dan 30° of groter dan 150° is de positie-onzekerheid groot.

Voor een betrouwbare kruispeiling kies je objecten die:

• Ver uit elkaar liggen in peilingshoek (streef naar 90°)
• Goed herkenbaar zijn op de kaart en in werkelijkheid (vuurtoren, kerktoren, opvallend gebouw)
• Niet te ver weg zijn — bij grote afstand neemt de hoeknauwkeurigheid af

Vermijd objecten die:

• In dezelfde richting liggen (kleine hoek → groot snijpuntfout)
• Slecht identificeerbaar zijn (meerdere torens dicht bij elkaar)

Dwarspeiling (dwars-voor-peiling): Wanneer een object exact dwars op het schip staat (90° van de koers), is de afstand tot dat object eenvoudig te bepalen als je de tijd registreert tussen twee bekende punten. Methode:

1. Noteer KP van object A wanneer het 45° voor dwars staat
2. Noteer KP van object A wanneer het exact dwars staat (90°)
3. De afstand tot het object bij punt 2 = afstand afgelegd tussen punt 1 en 2

Oplopen langs een markant object: Door twee peilingen op hetzelfde object te combineren met de afgelegde afstand kun je de afstand tot dat object berekenen via de wet van sinussen. Dit is met name nuttig bij naderen van havens.

• Schrijf altijd de volledige omrekening op: KP → (± deviatie) → MP → (± variatie) → WP
• Controleer of de WP logisch is: als je een object noordoostelijk ziet, moet de peiling rond de 045°–090° liggen
• Teken de terugpeiling op de kaart: als WP = 045°, teken de lijn in richting 045° + 180° = 225° vanuit het object
• Bij drie peilingen: kies altijd het punt meest naar open water als veiligste positie binnen de driehoek